Yaz Sıcaktır Çünkü Güneş Diktir, Yakın Değil
Yaygın yanılgı: "Yaz Güneş'e daha yakın olduğumuz için sıcak." Tam tersi. Dünya Güneş'e en yakın konumunu (perihelion) Ocak başında — kuzey yarımkürede kış mevsiminde — geçer. Mesafe farkı sadece %3 civarındadır ve mevsim etkisini tamamen geride bırakacak kadar küçüktür.
Asıl neden Dünya'nın 23,5° eğik ekseni. Bu eksen uzayda hep aynı yöne bakar — neredeyse Kutup Yıldızı'na (Polaris). Yıl boyunca yörüngenin farklı noktalarında olduğumuzda, bu eksen Güneş'e göre farklı şekilde meyleder.
İki açıdan eğiklik etkisi
Açı 1 — ışığın geliş açısı: Dik gelen ışık küçük alana yoğunlaşır, çok ısıtır. Eğik gelen ışık aynı enerjiyi geniş alana yayar, az ısıtır. Bir el feneri elinize dik tuttuğunuzda yoğun, eğik tuttuğunuzda dağınık olur — Güneş ışığı da aynı.
Açı 2 — günün uzunluğu: Yaz gündönümünde kuzey yarımkürede Güneş daha geç batar; daha uzun süre ısıtır. Kutup dairesi kuzeyinde (66,5° ve üstü) Güneş haftalarca hiç batmaz ("beyaz geceler"). Kış gündönümünde tam tersi olur.
Dört anahtar gün
| Tarih | Olay | Kuzey yarımküre | Güney yarımküre |
|---|---|---|---|
| 21 Mart | İlkbahar ılımı | İlkbahar başı | Sonbahar başı |
| 21 Haziran | Yaz gündönümü | Yılın en uzun günü | En kısa günü |
| 23 Eylül | Sonbahar ılımı | Sonbahar başı | İlkbahar başı |
| 21 Aralık | Kış gündönümü | En kısa günü | En uzun günü |
Ilımlarda eksen Güneş-Dünya hattına diktir; bu yüzden gün ve gece her enlemde eşit (12 saat).
Tropik kuşak — Güneş'in dik açıyla geldiği son enlemler
Eğiklik 23,5° olduğu için Güneş yılda sadece ±23,5° enlem aralığında dik açıyla başucundan geçer. Bu sınırlar Yengeç Dönencesi (kuzey 23,5°) ve Oğlak Dönencesi (güney 23,5°). Bu iki çizgi arasındaki bölgeye tropik kuşak denir; burada Güneş yılda iki kez tam tepeye gelir.
Kutup daireleri — gündüzsüz ya da gecesiz günler
Tropik dönenceler kadar simetrik şekilde, kuzey ve güney kutup daireleri 66,5° (yani 90° - 23,5°) enleminde uzanır. Bu çizgilerin ötesinde, gündönümlerinde Güneş hiç doğmaz (kutup gecesi) veya hiç batmaz (kutup gündüzü). Yaz gündönümünde Norveç'in kuzeyinde gece yarısı Güneş görülür.
Mars'ın mevsimleri ikiye katlanır
Mars'ın ekseni 25,2° eğiktir — Dünya'yla benzer. Ama yörüngesi çok daha eliptik; bu yüzden Mars'ın güney yarımküresi yaz aylarında Güneş'e oldukça yakın olur ve kışları daha sert, yazları daha sıcak geçer. Hem eksen eğikliği hem yörünge eksantrikliği mevsim şiddetine katkı yapar.
"Mevsimleri seven kim varsa, gökyüzünün geometrisini sevmektedir."