Besin Zinciri ve Ekosistem
Ot, tavşan, tilki — bir dengenin matematiği
Özet
Bir ekosistem avcı-av ilişkisiyle dengelenir. Av artarsa avcı artar; avcı çoğalırsa av azalır → avcı da azalır → av geri döner. Bu döngü Lotka-Volterra denklemleriyle matematiksel olarak modellenir. Slider'larla parametreleri değiştir, ekosistemin nasıl salınıma girdiğini gör.
Detay
20. yüzyıl başında Alfred Lotka ve Vito Volterra bağımsız olarak basit bir model önerdiler: av popülasyonu doğal olarak büyürken avcı tarafından azaltılır; avcı popülasyonu avı yiyerek artar ama av yokken doğal olarak ölür. Bu basit etkileşim periyodik salınımlarla sonuçlanır. Model gerçek ekosistemlerde tam olarak gözlemlenmese de Hudson Bay Şirketi'nin 19. yüzyıl tilki-tavşan kürk kayıtları neredeyse mükemmel sinüsoidal döngü gösterir. Üç katmanlı modelde (ot → tavşan → tilki) ot sınırsız büyümediği için taşıma kapasitesi K eklenir; sonuçlar daha karmaşık ama görsel olarak hâlâ açıktır. Avcıyı çıkarırsanız (yüksek ölüm oranı) av patlaması olur, ot tükenir, av çöker — denge bozulduğunda zincir kırılır.
Besin Zinciri ve Ekosistem Değerlendirmesi
Bu içeriği nasıl buldunuz? Yıldızlara tıklayarak puanınızı bırakabilirsiniz.
Yorum ve Değerlendirme Yap