Mendel Genetiği (Punnett Karesi)
Bezelyelerden doğan genetik bilimi
Klasik Mendel deneyi: bezelye rengi. A sarı (baskın), a yeşil (çekinik). En az bir A varsa fenotip sarı, sadece aa ise yeşil olur. Aa × Aa çaprazı için klasik 3:1 fenotip oranı çıkar.
Özet
Anne ve babanın allellerini birleştirip yavru genotiplerini ön gör. **A** baskın, **a** çekinik. Punnett karesi 4 olası birleşimi gösterir; klasik **3:1** baskın/çekinik oranı Mendel'in keşfettiği temel kalıtım kuralıdır.
Detay
Gregor Mendel 1856-1863 arasında manastır bahçesinde 28.000 bezelye bitkisi ile yaptığı deneyler sonucunda genetiğin temel kurallarını keşfetti. Her özellik (rengi, şekli, boyu) iki **kalıtsal birim** ile aktarılır. Mendel'in çağında bu birime "factor" diyordu; bugün biz **alel** diyoruz — bir genin farklı versiyonları. Her birey her gen için bir alleli anneden, birini babadan alır. Bezelye tohum renginde sarı (A) baskın, yeşil (a) çekiniktir. Birey en az bir A alel taşıyorsa fenotip sarı; sadece aa ise yeşil olur. Mendel iki temel yasa ortaya koydu: **Ayrılma yasası** (her birey gen için tek alleli gameta verir) ve **Bağımsız dağılma yasası** (farklı genlerin alelleri bağımsız aktarılır). Punnett karesi İngiliz genetikçi Reginald Punnett tarafından 1900'lerin başında bu kuralları kolayca görselleştirmek için geliştirildi.