BİLİM

Doppler Etkisi Nedir? Örnekleri Nelerdir?

doppler etkisi örnekleri nelerdir?

Doppler etkisi adını dünyaca ünlü bilim adamı Christian Andreas Doppler’ den almıştır. Christian Andreas Doppler (1803-1853), Avusturyalı bir matematikçi ve fizikçidir. Ününü, radyo dalgası yayan her cismin gözlemciye yaklaşıp uzaklaştıkça frekansının değişiyormuş gibi gözlemlenmesi hipotezini ortaya atarak kazanmıştır. Kısaca dalga özelliği gösteren herhangi bir fiziksel varlığın dalga boyu ve frekansının hareketli (uzaklaşan veya yakınlaşan) bir gözlemci tarafından farklı konum veya zamanlarda farklı algılanması olayına denir. İlk olarak 1842 yılında matematiksel bir hipotez olarak ortaya atılan doppler etkisi, mekanik ve elektromanyetik dalgalardaki gözlemci-gözlenen ilişkisine dayanan bir fizik dalı olarak bilinmektedir.

Doppler’in yaptığı analizin ışık ışınları için de geçerli olabilmesi adına yapılan ilk çalışma Hippolyte Fizeau tarafından yapılmıştır. Fakat ışık bir noktadan diğerine gidebilmek için belli bir dalga ortamına gerek duymaz. Bu yüzden doppler etkisinin ışık ışınlarına nasıl doğru şekilde uygulanabileceğinin bilinmesi için Einstein’in İzafiyet teorisinin kullanılması gerekmektedir.

doppler etkisi

Ses Dalgalarında Doppler Etkisi

Doppler etkisine genel olarak bakıldığı zaman ses dalgalarının üst üste binmesinden veya aralarının açılmasından kaynaklandığı görülmektedir. Duyulan sesin perdesini, sesin frekansı veya saniyede kaç dalga olduğunu belirlemektedir.

Doppler etkisinde bilinmesi gereken en önemli konu ise her ne kadar gözlemci dalga frekansının kendi hareketi veya dalga kaynağının hareketi yüzünden değiştiğini gözlemlemiş olsa da, aslında kaynağın yaydığı dalganın frekansının sabit kaldığı gerçeği bilinmektedir. 

Doppler Etkisi’nde etkilenen asıl fiziksel değişkenin dalga boyu olduğunu söylemek mümkündür. Gözlemciye göre dalga kaynağının frekansı değişiyor gibi görünebilir. Bunun sebebi ise dalga boyu ile frekansın ters orantılı olmasından kaynaklanmaktadır. Bir sirenin frekansı değişmez fakat bir ambulans kişiye yaklaştıkça aynı sayıda dalga, gittikçe küçülen aralığa sıkıştığı için duyulan ses dalgalarının frekansını artırır. Bu sebeple sesin perdesi daha yüksek yani tiz olarak gelir. Ambulansın uzaklaştığını varsayarsak ses dalgaları gittikçe artan bir mesafeye yayıldığı için frekans ve sesin perdesi gittikçe düşer. Ses pesleşmiş olur.

doppler effect

Ses kaynağının durağan halde bulunan gözlemciye doğru hareket etmesiyle gözlemci, sesi mesafe değişimiyle birlikte daha farklı algılar. Örnek verilecek olursa; kişi hareketsizken, hareket halindeki sivrisinek yaklaştıkça ses dalgalarının aldığı yol kısalır. Böylelikle ses dalgaları daha küçük dalga boyları ile yayılmakta ve daha sık aralıklarla ses dalgalarına maruz kaldığı için çok tiz bir ses duyulur. Sesin tizleşmesinin sebebi ise sesin frekansı, yüksekliğinin artmasıdır. Sesin tizleşmesi sivrisineklerin sesinin rahatsız edici oluşu gerçeğini değiştirmemektedir.

doppler etkisi örnekleri nelerdir

Günlük yaşamda doppler etkisinin en faydalı olduğu alanlardan biri de hareket hızının belirlenmesidir. Kaynaktan yayılan ve gözlemlenen dalganın özelliklerinin bilinmesi halinde gözlemcinin ve kaynağın birbirine göre hangi hızla hareket ettiklerini hesaplamak mümkündür. Örnek verecek olursa; araçların hızlarını ölçmek amacıyla kullanılan radar sisteminde dopler etkisinden faydalanılır. Aracın hızı, radardan yayılan dalgaların hareket halindeki araca çarpıp geri dönmesiyle frekansı arasındaki farka bakılarak hesaplanır. Tıp alanında da kan akış hızının ölçülmesi için Doppler etkisinden faydalanılmaktadır.

İlgili İçerikler
BİLİM

Elektromanyetizma Nedir?

Çocukken parkta oynamayı herkes sevmiştir. Bir yetişkin olduğumuzda ise aklımızda parkta yaşanan birçok anı kalır. Bu anıların arasında illaki…
BİLİM

Gayzer Nedir? Nasıl Oluşur?

Gayzer, kelime kökeni olarak İzlanda’ya dayanmaktadır. Geysir adındaki püsküren sıcak su kaynağı, gayzer kelimesinin de türemesine neden olmuştur. Geysir…
BİLİM

Psikolojide Dönüm Noktası: Rosenhan Deneyi

Psikiyatri, insan zihninin en derin kıvrımlarını inceleyen bir bilimdir. Mevcut psikolojik rahatsızlıklar, bir insanı en az fiziki hastalıkların yıprattığı…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir