BİLİM

Gayzer Nedir? Nasıl Oluşur?

Gayzer, kelime kökeni olarak İzlanda’ya dayanmaktadır. Geysir adındaki püsküren sıcak su kaynağı, gayzer kelimesinin de türemesine neden olmuştur. Geysir kelimesinin kökeninde ise yine İzlanda’ya ait olan bir anlamın var olduğunu görmekteyiz. Geysir, geysa kelimesinden türetilmiştir ve geysa püskürmek anlamına gelmektedir.

Gayzer, oldukça verimli ısı ve elektrik kaynaklarıdır. Milyonlarca yıl öncesinde erimiş olan volkanik kayalardaki ısıdan faydalanmaktadır. Sıcak su kaynakları, volkanik ve kırıklı (fay) bölgelerinde görülmektedir.

Gayzerler kutuplara yakın bölgelerde görülmesine rağmen İzlanda’da da çok sayıda gayzere ve sıcak su kaynağına rastlanmaktadır. Kaynak su belirli bir alanda ısınınca (kaynayınca), beraberinde bir patlamaya yol açar. Bu patlama sırasında kaynamakta olan su yeryüzüne fışkırarak çıkar.

Gayzerler, görsel açıdan insanların ilgisini çekerek turizme katkı sağlamaktadır. Turizm alanına katkı sağladığı gibi ısıtma ve elektrik üretiminde de oldukça kullanılmaktadır. 

gayzer nedir, nasıl oluşur?

Gayzer Nasıl Oluşur?

Gayzer, magmanın lava dönüşmeye başladığı volkanik bölgelerde oluşur. İçerisinde bulunan su, kayalıklarda bulunan kırık ve çatlaklardan aşağı doğru sızmaktadır. Sızan bu oluklar (gayda), suyu 2.000 metreden bile derinlere taşıyabilmektedir. Volkanik aktivitelerle bir arada bulunması sebebiyle ısınmış olan su, kayalarla edilen her temasta kaynamaya başlar.

Gayzer, yer altı sularının magmanın çok yakınından geçmesi veya dokunması sonucunda ısınmasıyla oluşan ve kesintili bir şekilde sıcak su veya sıcak buhar fışkırtan, kükürt yayan kaynarca olarak ifade edilir. 

Erimiş kayaçların, yeraltında bulunan irili ufaklı yarıklar ve mağaralar boyunca dolaşan sıcak suyun yukarıya hareket etmesi sonucunda oluşur. Basıncın çok yoğunlaştığı durumlarda suyla birlikte taşınan mineraller, kaynayan su ve su buharı olarak bir patlamayla yeryüzüne fışkırmaktadır. Bu tür patlamalara hidro termal patlamalar da denilmektedir. Gayzerler fışkırma esnasında içeride birikmiş suyun yoğunluğuna göre onlarca metre yüksekliğe fışkırabilir. Besin kaynağına bağlı olan yer altı faaliyetlerince ortaya çıkar ya da kaybolurlar.

Gayzer Hangi Bilimlerce İncelenmektedir?

 
  • Gayzerlerin, başta jeologlar tarafından olmak üzere birçok alanda üzerine çalışmalar yapılmıştır. Jeologlar, alandaki kayaları ve mineralleri inceleyip yüzey altında olan yapıyı anlamaya çalışır. 
  • Astrobiyologlar, yaşamış olduğumuz gezegen haricindeki gezegenlerde benzer sistemleri anlamak için gayzerler üzerinde çalışır.
  • Biyologlar ise sıcak suda yaşayan organizmaları tanımak için mineral bakımından zengin gayzerler üzerinde araştırma yaparlar.
gayzer nedir, nasıl oluşur?

Dünya Genelindeki En Ünlü Gayzerler

Dünya’daki en ünlü gayzerler İzlanda (Stokkur Gayzeri), Amerika (Wyoming) ve Afrika’dadır (Danakil Çöküntüsü). 

İzlanda ve çevresinde oldukça fazla gayzer görülmektedir. Bir ada ülkesi olan İzlanda aktif volkanik altyapıdadır. Dünyanın en ünlü gayzerleri burada bulunur. İzlanda gayzerleri, Orta Atlantik Sıra Dağları ile ilişkilidir. Bu alanda bulunan gayzerler ile elde edilen ısı ve su çok verimli bir şekilde kullanılmaktadır. 

Amerika’nın ilk milli parkı olan Yellowstone milli parkı, içinde bulunan çok büyük gayzerleri ile tanınmaktadır. Dünyadaki sıcak su kaynaklarının yarısı burada bulunur. Sayıları 10000’i aşmaktadır. Yellowstone’da yaklaşık 460 tane gayzer görülmektedir. Burada gayzerlerin yaydığı ısı ile birlikte otlar daha iyi gelişir. Bu ısı, otların kış aylarında karla örtülmesini önlemektedir. Bu sayede kış aylarında genellikle güneye göç eden su kuşları ise kışın da parkta yaşamını sürmektedirler. Buraya turistlerin yoğun ilgisi vardır. 

Rusya’da bulunan gayzerler havzasında geniş bir gayzer sistemi bulunmaktadır. Bu bölge Gayzerler Vadisi olarak da anılmaktadır. En uzun volkanik havalandırma delik sırası bu bölgede yer almaktadır.

İlgili İçerikler
BİLİM

Elektromanyetizma Nedir?

Çocukken parkta oynamayı herkes sevmiştir. Bir yetişkin olduğumuzda ise aklımızda parkta yaşanan birçok anı kalır. Bu anıların arasında illaki…
BİLİM

Doppler Etkisi Nedir? Örnekleri Nelerdir?

Doppler etkisi adını dünyaca ünlü bilim adamı Christian Andreas Doppler’ den almıştır. Christian Andreas Doppler (1803-1853), Avusturyalı bir matematikçi…
BİLİM

Psikolojide Dönüm Noktası: Rosenhan Deneyi

Psikiyatri, insan zihninin en derin kıvrımlarını inceleyen bir bilimdir. Mevcut psikolojik rahatsızlıklar, bir insanı en az fiziki hastalıkların yıprattığı…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir